Πώς ξέρει ένα εργαστήριο ότι το αποτέλεσμά του είναι σωστό;

Πώς ξέρει ένα εργαστήριο ότι το αποτέλεσμά του είναι σωστό;

Διεργαστηριακοί έλεγχοι ικανότητας και υλικά αναφοράς: η απόδειξη πίσω από κάθε αξιόπιστο αποτέλεσμα

Του Διονύση Ραφτόπουλου, INNVESTIO FIAS - Λύσεις Ασφάλειας Τροφίμων  |  19 Οκτωβρίου 2026

Η σύντομη απάντηση

Ένα εργαστηριακό αποτέλεσμα είναι αξιόπιστο όταν η μέθοδος που το παρήγαγε έχει επικυρωθεί και ελέγχεται συστηματικά ως προς την ακρίβειά της. Δεν αρκεί να πάρετε έναν αριθμό. Χρειάζεστε απόδειξη ότι ο αριθμός αυτός είναι σωστός. Δύο εργαλεία δίνουν αυτή την απόδειξη: ο διεργαστηριακός έλεγχος ικανότητας (proficiency testing) και τα πιστοποιημένα υλικά αναφοράς (certified reference materials). Μαζί, είναι η βάση της διαπίστευσης κατά ISO/IEC 17025 και ο λόγος που ένα αποτέλεσμα αντέχει σε οποιοδήποτε  έλεγχο

Τι είναι ο διεργαστηριακός έλεγχος ικανότητας

Στον διεργαστηριακό έλεγχο ικανότητας, ένας ανεξάρτητος φορέας στέλνει στο εργαστήριο ένα τυφλό δείγμα με άγνωστη, αλλά προκαθορισμένη τιμή. Το εργαστήριο το αναλύει σαν οποιοδήποτε άλλο δείγμα και στέλνει πίσω το αποτέλεσμα. Ο φορέας το συγκρίνει με την πραγματική τιμή και με τα αποτελέσματα των άλλων εργαστηρίων, και εκδίδει αναφορά με την απόκλιση (z-score).

Είναι ο μόνος τρόπος να αποδείξει ένα εργαστήριο, με αντικειμενικά στοιχεία, ότι η μέθοδός του δίνει σωστά αποτελέσματα σε συνεχή βάση. Γι' αυτό η τακτική συμμετοχή σε τέτοια σχήματα είναι απαίτηση της διαπίστευσης κατά ISO/IEC 17025, και οι ίδιοι οι φορείς διεργαστηριακών ελέγχων διαπιστεύονται κατά ISO/IEC 17043.

Τι είναι τα πιστοποιημένα υλικά αναφοράς

Το πιστοποιημένο υλικό αναφοράς (CRM) είναι ένα δείγμα με γνωστή, πιστοποιημένη τιμή και δηλωμένη αβεβαιότητα. Το εργαστήριο το χρησιμοποιεί για να βαθμονομήσει και να επικυρώσει μια μέθοδο, να ελέγξει καθημερινά αν ένα όργανο μετρά σωστά, και να τεκμηριώσει την ιχνηλασιμότητα των μετρήσεών του. Αν ο διεργαστηριακός έλεγχος είναι η περιοδική εξέταση, το υλικό αναφοράς είναι το καθημερινό σημείο ελέγχου.

Γιατί και τα ταχέα τεστ χρειάζονται την ίδια απόδειξη

Η ταχεία ανάλυση στην παραλαβή, με μεθόδους πλευρικής ροής (LFD) ή ELISA για μυκοτοξίνες, αλλεργιογόνα, GMO και παθογόνα, έχει αλλάξειτον έλεγχο ποιότητας: αποτέλεσμα σε λεπτά, δίπλα στη γραμμή παραγωγής. Όμως η ταχύτητα δεν αντικαθιστά την επικύρωση. Ένα ταχύ αποτέλεσμα είναι τόσο αξιόπιστο όσο η επικύρωση που το στηρίζει. Οι επικυρωμένες μέθοδοι ταχείας ανάλυσης και τα κατάλληλα υλικά ελέγχου είναι αυτά που μετατρέπουν ένα γρήγορο «ναι/όχι» σε απόφαση που αντέχει. Το ζητούμενο δεν είναι «ταχύ ή ακριβές». Είναι ταχύ ΚΑΙ αποδεδειγμένα σωστό.

Τι σημαίνει πρακτικά για το εργαστήριό σας

·       Συμμετοχή σε διεργαστηριακά σχήματα για κάθε κρίσιμη παράμετρο: μυκοτοξίνες σε σιτηρά και ξηρούς καρπούς, αλλεργιογόνα, GMO, μικροβιολογία, βαρέα μέταλλα και διατροφική επισήμανση.

·       Χρήση πιστοποιημένων υλικών αναφοράς για βαθμονόμηση και καθημερινό έλεγχο ορθότητας.

·       Επικυρωμένες μέθοδοι ταχείας ανάλυσης στην παραλαβή, με τεκμηρίωση που αντέχει σε επιθεώρηση.

·       Τεκμηρίωση ιχνηλασιμότητας, ώστε κάθε αποτέλεσμα να μπορεί να υπερασπιστεί σε έλεγχο ή διαφωνία.

Στην INNVESTIO ενώνουμε αυτά τα κομμάτια σε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο εμπιστοσύνης αποτελέσματος. Μέσω του DRRR προσφέρουμε πρόσβαση σε διαπιστευμένα κατά ISO/IEC 17043 σχήματα διεργαστηριακών ελέγχων, με πάνω από 1.100 δοκιμές ικανότητας ετησίως που καλύπτουν τρόφιμα και ζωοτροφές, καθώς και πιστοποιημένα υλικά αναφοράς (σειρά Standaron). Μέσω των Gold Standard Diagnostics και Romer Labs προσφέρουμε επικυρωμένες μεθόδους ELISA, PCR και πλευρικής ροής για παθογόνα, μυκοτοξίνες, αλλεργιογόνα και GMO. Το ζητούμενο δεν είναι ένα προϊόν, αλλά ένα αποτέλεσμα που μπορείτε να υπερασπιστείτε.

Συχνές ερωτήσεις

Ποια είναι η διαφορά διεργαστηριακού ελέγχου και υλικού αναφοράς;

Ο διεργαστηριακός έλεγχος είναι η περιοδική, εξωτερική εξέταση της ικανότητας του εργαστηρίου με τυφλό δείγμα. Το υλικό αναφοράς είναι ένα δείγμα γνωστής τιμής που χρησιμοποιείται καθημερινά για βαθμονόμηση και εσωτερικό έλεγχο ορθότητας. Το ένα δεν αντικαθιστά το άλλο.

Είναι υποχρεωτικός ο διεργαστηριακός έλεγχος;

Για ένα διαπιστευμένο κατά ISO/IEC 17025 εργαστήριο, η τακτική συμμετοχή σε σχήματα διεργαστηριακών ελέγχων είναι απαίτηση. Και για μη διαπιστευμένο εργαστήριο, παραμένει ο πιο αντικειμενικός τρόπος να αποδείξει ότι τα αποτελέσματά του είναι σωστά.

Αν χρησιμοποιώ ταχέα τεστ στην παραλαβή, χρειάζομαι ακόμη αυτά;

Ναι. Η επικύρωση της μεθόδου και ο έλεγχος ορθότητας ισχύουν εξίσου για τις ταχείες μεθόδους. Η ταχύτητα προσθέτει αξία μόνο όταν το αποτέλεσμα είναι αποδεδειγμένα σωστό.

Πηγές

[1] ISO/IEC 17025:2017 - General requirements for the competence of testing and calibration laboratories.

[2] ISO/IEC 17043:2023 - Conformity assessment - General requirements for the competence of proficiency testing providers.

[3] ISO 17034:2016 - General requirements for the competence of reference material producers.

[4] DRRR (Deutsches Referenzbuero fuer Ringversuche und Referenzmaterialien) - διαπίστευση ISO/IEC 17043:2023 (A2LA #5494.01, DAkkS DEP-17063-01-00), 1.100+ δοκιμές ικανότητας/έτος, σειρά υλικών αναφοράς Standaron. drrr.de

[5] Gold Standard Diagnostics - μέθοδοι ELISA/PCR/πλευρικής ροής για τρόφιμα και περιβάλλον. goldstandarddiagnostics.com

[6] Romer Labs - ταχείες μέθοδοι για μυκοτοξίνες, αλλεργιογόνα και GMO. romerlabs.com

Ξεκινήστε τη συζήτηση μαζί μας > Print, Packaging & Food Ingredient Solutions | INNVESTIO Group